Quân sự

'Sát thủ vô hình' nào đã giúp Nga chế áp quân đội Ukraine tại Donbass?

Việt Hùng
ANTD.VN -  Nga đạt bước tiến ở đông Ukraine một phần nhờ năng lực tác chiến điện tử áp đảo, đây được ví như "sát thủ vô hình" khiến quân đội đối phương tê liệt.
"Hoạt động tác chiến của quân đội Ukraine đã suy giảm rất nhiều sau ba tháng. Ngày càng ít phi cơ xuất hiện trên màn hình radar bởi hiệu suất chiến đấu của chúng tôi đạt mức cực đại", sĩ quan có biệt danh Astra, chỉ huy một đại đội tác chiến điện tử của quân đội Nga cho biết hôm 29/6.
Đơn vị của Astra chịu trách nhiệm vận hành một hệ thống tác chiến điện tử Krasukha-4.
Tác chiến điện tử được gọi là "sát thủ vô hình", bởi chúng âm thầm gây nhiễu hệ thống liên lạc và định vị của các mục tiêu bay thấp như máy bay không người lái (UAV) và trực thăng của Ukraine, buộc các khí tài này tăng độ cao và trở thành mục tiêu cho các tổ hợp phòng không Nga.
Chính Lữ đoàn pháo binh độc lập số 45 quân đội Ukraine từng công bố video hồi đầu tháng 6, cho thấy một UAV trinh sát của họ bị lực lượng tác chiến điện tử Nga chế áp và bắn rơi không lâu sau đó.
Tác chiến điện tử hiện đang đóng vai trò nổi bật trong lực lượng vũ trang Nga. Mỗi quân khu được biên chế một lữ đoàn tác chiến điện tử độc lập.
Trong khi mỗi đội hình chiến thuật lục quân đều có một đại đội tác chiến điện tử phối thuộc.
Giới chuyên gia phương Tây cho rằng Nga đang huy động ít nhất 30 đại đội như vậy cho các lữ đoàn, sư đoàn thiết giáp và bộ binh cơ giới tham chiến ở Ukraine.
Tác chiến điện tử là một phần quan trọng trong học thuyết chiến tranh hiện đại của Nga nhằm vô hiệu hóa năng lực chỉ huy và kiểm soát (C2), cũng như tình báo, do thám và trinh sát (ISR) của đối phương.
Năng lực chỉ huy và kiểm soát của quân đội các nước hiện nay chủ yếu dựa trên liên lạc vô tuyến và vệ tinh (SATCOM), bẻ gãy được liên kết này sẽ ngăn đối phương truyền đạt mệnh lệnh và thu thập thông tin chiến trường.
Hoạt động tác chiến điện tử còn nhằm vào các loại radar mặt đất, mặt biển và đường không, Những hệ thống radar bị gây nhiễu sẽ không thể cung cấp dữ liệu ISR, khiến đối phương gần như bị "chọc mù" trên chiến trường.
Mỗi đại đội tác chiến điện tử Nga được cho là đủ sức bao quát khu vực bán kính 50 km ở tiền tuyến, trong khi cấp lữ đoàn có thể tác chiến trong phạm vi hàng trăm km.
"Các hệ thống của Nga dường như được thiết kế để vận hành ở trạng thái cố định, nhằm cung cấp 'ô phòng thủ' bảo vệ lực lượng tác chiến trong một khu vực nhất định, thay vì bám sát đội hình chiến đấu", tiến sĩ Thomas Withington, học giả chuyên về tác chiến điện tử và liên lạc quân sự tại Mỹ, nhận xét.
Lục quân Nga triển khai tác chiến điện tử ngay từ ngày đầu chiến sự, nhằm chế áp lưới phòng không hiệp đồng của Ukraine. Các hệ thống Nga đã chế áp radar và liên lạc vô tuyến, hỗ trợ chiến dịch đổ bộ chớp nhoáng bằng trực thăng vào sân bay Antonov ở thị trấn Hostomel, ngoại ô thủ đô Kiev.
Các chuyên gia phương Tây nhận định hoạt động tác chiến điện tử của Nga "mạnh mẽ và hiệu quả" trong giai đoạn đầu, buộc quân đội Ukraine sử dụng những biện pháp liên lạc như truyền thư tín hoặc liên lạc hữu tuyến.
Tuy nhiên, dường như các đơn vị Nga cũng gặp sự cố gây nhiễu lẫn nhau trong nỗ lực chế áp đối phương, đồng thời đạt hiệu quả thấp khi đối phó với bộ đàm đơn kênh SINCGARS bảo mật được Mỹ viện trợ cho Ukraine.
Tác chiến điện tử Nga cũng nhắm mục tiêu vào tín hiệu định vị vệ tinh toàn cầu (GNSS), ngăn cản khả năng thu phát và sử dụng các hệ thống định vị vệ tinh như GPS của Mỹ và Galileo châu Âu.
Không chỉ giới hạn trong gây nhiễu và chế áp điện tử, hoạt động này có bao gồm những cuộc tấn công mạng, sử dụng mã độc để vô hiệu hóa các thiết bị điện tử.
Công ty phân tích dữ liệu vô tuyến Hawkeye 360 của Mỹ hôm 3/4 công bố báo cáo cho thấy tín hiệu GNSS đã bị gây nhiễu ở Ukraine. Tín hiệu chế áp được phát hiện tại những khu vực do phe ly khai thân Nga kiểm soát ở miền đông Ukraine từ tháng 11/2021.
Hoạt động này được đẩy mạnh từ tháng 2, khi GNSS bị gây nhiễu ở biên giới Ukraine - Belarus và gần nhà máy điện hạt nhân Chernobyl ở miền bắc Ukraine.
Dù vậy, GNSS dường như chỉ bị gây nhiễu ở mức cục bộ, không gây gián đoạn tín hiệu trên toàn lãnh thổ Ukraine.
"Lực lượng Ukraine vẫn dễ dàng triển khai máy bay không người lái Bayraktar TB2, vốn dựa vào tín hiệu GPS, trên chiến trường. Hoạt động đối phó GNSS của Nga có thể không mang tính liền mạch hoặc họ không tác động được vào tín hiệu mã hóa quân sự M-Code của GPS", tiến sĩ Withington nhận định.
Quân đội Nga sở hữu nhiều hệ thống chuyên tấn công tín hiệu SATCOM như Leer-3, Zhitel và RP-377L/LA Lorandit, nhưng dường như họ chỉ tập trung vào các đòn tấn công mạng, thay vì chế áp trên chiến trường.
Mỹ, Canada, Anh, Estonia và Liên minh châu Âu (EU) hồi giữa tháng 5 ra tuyên bố cáo buộc Nga thực hiện cuộc tấn công mạng nhằm vào hệ thống Internet vệ tinh tại Ukraine của công ty Viasat.
Các thiết bị kết nối vệ tinh Starlink do tỷ phú Elon Musk cung cấp cho Ukraine cũng hứng chịu đòn tấn công mạng tương tự.
Ông Elon Musk đã được Lầu Năm Góc ca ngợi vì đã cập nhật phần mềm nhanh chóng, giúp thiết bị Starlink chống lại đòn tác chiến điện tử của Nga.
Tuy nhiên, tỷ phú này cảnh báo binh sĩ Ukraine cần tắt thiết bị Starlink bất cứ lúc nào có thể vì mối đe dọa từ "sát thủ vô hình" Nga.
Quân đội Nga thừa nhận hoạt động tác chiến điện tử tại Ukraine vẫn còn nhiều hạn chế. "Mạng lưới chỉ huy của lực lượng tác chiến điện tử chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Các tổ hợp chỉ huy và kiểm soát vẫn tồn tại nhiều khuyết điểm về kỹ thuật và hệ thống", bài viết đăng trên tạp chí khoa học Tư tưởng Quân sự của Bộ Quốc phòng Nga hồi tháng 5 có đoạn
Giới phân tích cũng nhận định khó khăn hậu cần và đường sá bị phá hủy cũng khiến các đơn vị tác chiến điện tử Nga không theo kịp đội hình chiến đấu khi tiến tới Kiev trong giai đoạn đầu chiến dịch, khiến hoạt động hiệp đồng giữa các đơn vị trở nên gián đoạn.
Một quan chức quốc phòng Mỹ hồi tháng 3 nhận định Nga chưa huy động hết năng lực tác chiến điện tử trên chiến trường Ukraine. Tuy nhiên, đánh giá gần đây cho thấy Moscow đang đẩy mạnh hoạt động này, nhất là khi chiến sự tập trung vào khu vực Donbass ở miền đông.
Nhiều binh sĩ Ukraine trong vài tuần qua cho hay quân đội Nga đã liên tục gây nhiễu bộ đàm, khiến họ gặp khó khăn khi liên lạc với nhau và kết nối với chỉ huy để yêu cầu pháo binh yểm trợ.
Khoảng cách gần với biên giới cùng những vùng lãnh thổ do phe ly khai kiểm soát giúp Nga bảo đảm tuyến hậu cần và triển khai các đơn vị tác chiến điện tử đến gần tiền tuyến hơn.
Tờ Washington Post và AP hồi đầu tháng 6 cũng cảnh báo hoạt động gây nhiễu của lực lượng tác chiến điện tử Nga đang tăng mạnh khắp miền đông Ukraine, gây ra lo ngại với phi đội UAV của Kiev.
Công ty UAV Volatus Aerospace của Canada hồi cuối tháng 5 cho biết các đòn chế áp của Nga đang tác động tiêu cực đến UAV cỡ nhỏ, bởi chúng không có hệ thống liên lạc và GNSS mã hóa.
"Quân đội Ukraine khó lòng đối phó với lực lượng Nga trên chiến trường nếu không thể chống trả đòn chế áp điện tử. NATO và các đồng minh cũng không thể coi thường tình hình hiện nay. Hoạt động tác chiến điện tử của Nga có vẻ hỗn loạn trong giai đoạn đầu chiến sự, nhưng điều đó đang dần thay đổi khi xung đột chuyển sang hình thái mới. NATO, các đồng minh và Ukraine không được phép chủ quan", tiến sĩ Withington cảnh báo.

Theo Drive, Washington Post , AP

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC