Thế giới

[ẢNH] Nguy cơ lớn đối với Nga khi Ankara xóa Công ước Montreux về quyền ra vào Biển Đen?

Việt Dũng
ANTD.VN - Công ước Montreux ký năm 1936 là “hòn đá tảng” cho hoạt động của tàu thuyền nước ngoài hoạt động tại khu vực Biển Đen, nhưng nó đang đứng trước nguy cơ bị xóa bỏ.
Theo trang Reporter, việc ra vào của tàu chiến Mỹ ở Biển Đen được xác định bởi Công ước Montreux, vốn áp đặt rất nhiều hạn chế bất tiện đối với Washington. Nhưng nếu văn kiện quốc tế này bị xóa bỏ thì Nga sẽ đối diện nguy cơ hay thuận lợi nào?
Phải nhấn mạnh việc Thổ Nhĩ Kỳ kiểm soát eo biển Bosporus và Dardanelles, nhưng chủ quyền của họ đối với chúng bị giới hạn bởi Công ước Montreux.
Theo quy định, tàu thuyền dân sự có quyền tự do đi lại cả trong thời bình và thời chiến. Nhưng chế độ sử dụng eo biển của tàu quân sự là khác nhau rất nhiều đối với các quốc gia thuộc và không thuộc Biển Đen.
Giới phân tích cho rằng mối đe dọa chính đối với miền Nam nước Nga chính là các tàu chiến của hải quân Mỹ, khi chúng thường xuyên ra vào Biển Đen trong thời hạn 21 ngày trên cơ sở luân phiên.
Sự xuất hiện của tàu khu trục Donald Cook và Porter từ Biển Địa Trung Hải và phản ứng của quân đội Nga liên tục gây xôn xao. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu tàu sân bay và tàu ngầm tấn công Mỹ được quyền đi vào Biển Đen?
Diễn biến đáng quan tâm mới đây đã tới, khi Tổng thống Erdogan đã tuyên bố về "công trình thế kỷ" của ông - kênh tránh Istanbul, được cho là để giảm áp lực giao thông ở eo biển Bosphorus.
Ankara có kế hoạch giảm mạnh, hoặc thậm chí ngừng hoàn toàn việc vận chuyển dọc theo eo biển này từ Marmara đến Biển Đen. Đại sứ Nga tại Thổ Nhĩ Kỳ - ông Alexei Yerkhov nhận xét như sau:
"Theo Công ước Montreux - một văn kiện quốc tế của năm 1936, sự hiện diện hay vắng mặt của một tuyến đường thủy bổ sung không làm thay đổi chế độ pháp lý mà văn bản thiết lập".
Tất nhiên, sự xuất hiện đơn thuần của một kênh tránh không làm mất hiệu lực của Công ước, nhưng việc đưa vào vận hành kênh Istanbul sẽ giúp Ankara có lý do để đặt vấn đề sửa đổi quy định của văn kiện cho phù hợp với tình hình mới.
Câu hỏi là những thay đổi sẽ diễn ra theo chiều hướng nào và sẽ có lợi hay bất lợi cho nước Nga. Điều đầu tiên xuất hiện trong tâm trí là Hải quân Mỹ sẽ được tự do tiếp cận Biển Đen, nhưng mọi thứ không đơn giản như vậy.
Cần lưu ý rằng Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay đang theo đuổi chính sách phục hưng hào quang của đế chế Ottoman, điều này khiến không chỉ Nga mà nhiều đồng minh NATO của họ cũng rất không thích điều này.
Ankara đang xây dựng "siêu cường hậu cần", dần tập hợp xung quanh một liên minh các nước nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ở Trung Á. Dự án đầy hứa hẹn như kênh tránh Istanbul của ông Erdogan sẽ kết nối họ với nhau.
Nhưng rõ ràng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không rời khỏi NATO, tổ chức vốn có vai trò răn đe Nga. Ankara đang chơi với cả phương Tây và phương Đông cùng một lúc.
Rõ ràng là Thổ Nhĩ Kỳ sẽ sửa đổi Công ước Montreux theo hướng có lợi cho họ. Nhưng tại sao khi đó Tổng thống Erdogan lại cho phép tàu chiến và tàu ngầm của hải quân Mỹ, Anh hay Pháp vào Biển Đen?
Phải khẳng định Moskva sẽ từ chối ký một văn bản có điều khoản như vậy. Ngoài ra Ankara cũng không hoan nghênh sự hiện diện quân sự quá mức của NATO tại "sân trước" của mình. Vậy tại sao phải xem lại Công ước?
Có thể giả định rằng Thổ Nhĩ Kỳ sẽ đưa ra ngoại lệ đó là bỏ hạn chế về việc đi qua eo biển đối với tàu sân bay không có động cơ hạt nhân.
Trước đó như đã đề cập, Ankara đang đóng tàu sân bay hạng nhẹ Anadolu, được chính thức phân loại là tàu tấn công đổ bộ tấn công và có kế hoạch đóng một chiếc hàng không mẫu hạm hoàn chỉnh.
Theo tờ Middle East Eye, Tổng thống Erdogan thậm chí còn muốn mua một tàu sân bay lớp Queen Elizabeth từ Anh, nhưng London đã từ chối. Đổi lại, London đề nghị bán dự án và hỗ trợ kỹ thuật chế tạo.
Có thể trong tương lai gần, chúng ta sẽ thấy ở hải quân Thổ Nhĩ Kỳ một thứ gì đó rất gợi nhớ đến tàu sân bay của Anh.
Bất chấp ý kiến ​​phổ biến rằng con tàu như vậy chỉ là "mục tiêu lớn", tàu sân bay - một phần của nhóm tác chiến sẽ tham gia khá hiệu quả vào các cuộc xung đột quanh các đảo tranh chấp ở Đông Địa Trung Hải và trên bờ biển châu Phi.
Ngoài ra tàu sân bay "rất đẹp" và rất vững chắc như biểu tượng trực quan của một đế chế đang trỗi dậy. Rất có thể, nó sẽ hiện diện trên Biển Đen.
Hạm đội Thổ Nhĩ Kỳ dù khó chiến đấu với hải quân Nga, nhưng thực tế sự hiện diện của hàng không mẫu hạm gần bờ biển Ukraine sẽ là con át chủ bài của Ankara để hỗ trợ Kiev, đồng thời là phương tiện gây áp lực chính trị lên Nga đối với vấn đề Crimea và Donbass.
Nói cách khác, nếu Thổ Nhĩ Kỳ sửa đổi Công ước Montreux thì điều này sẽ có lợi cho chính họ. Còn đối với Nga, vấn đề đó rõ ràng không dễ chịu nhưng không phải là thảm họa.
Với việc đưa kênh tránh Istanbul vào hoạt động, công tác hậu cần rõ ràng sẽ trở nên đơn giản hơn và xuất khẩu bằng đường biển từ các cảng thuộc Biển Đen của Nga sẽ tăng tốc, đây là điều Moskva có thể tận dụng.

Theo Reporter

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC